Jak czytać sprawozdanie z badań laboratoryjnych?

Czym jest sprawozdanie z badań laboratoryjnych?

Czy sprawozdanie z badań jest tylko tabelą wyników?

Nie. Jest to dokument zawierający informacje pozwalające zidentyfikować badaną próbkę, zastosowane metody oraz uzyskane wyniki. W przypadku badań wody lub żywności może być również podstawą do oceny zgodności produktu lub próbki z określonymi wymaganiami.

Od czego zacząć czytanie sprawozdania?

Czy najpierw należy sprawdzić wynik?

Warto najpierw sprawdzić, czego dotyczy sprawozdanie.

Zwróć uwagę na:

• nazwę laboratorium,

• numer sprawozdania,

• datę wykonania badania,

• dane zleceniodawcy,

• identyfikację próbki,

• miejsce i sposób pobrania próbki,

• datę i godzinę pobrania,

• datę przyjęcia próbki do laboratorium.

Czy te informacje są ważne?

Tak. Pozwalają upewnić się, że sprawozdanie dotyczy właściwej próbki.

Gdzie znajduje się najważniejsza część sprawozdania?

Czy najważniejsze są wyniki badań?

Tak, ale należy czytać je razem z nazwą parametru, jednostką i zastosowaną metodą.

Przykładowo:

Dopiero wszystkie te informacje pozwalają prawidłowo zinterpretować wynik.

Co oznacza jednostka wyniku?

Czy wynik „10” zawsze oznacza to samo?

Nie. Wszystko zależy od jednostki.

W badaniach mikrobiologicznych wody często spotykamy np. jtk/100 ml, natomiast w badaniach fizykochemicznych mogą występować m.in. mg/l, µS/cm, NTU czy inne jednostki.

Dlatego nie należy oceniać wyniku bez sprawdzenia jednostki.

Co oznacza symbol „<”?

Czy zapis <10 oznacza, że parametru nie ma?

Nie zawsze. Oznacza, że wynik znajduje się poniżej określonej wartości oznaczalności lub granicy raportowania zastosowanej w danej metodzie.

Dlatego warto sprawdzić, jak laboratorium definiuje taki zapis.

Co oznacza wynik „0”?

Czy wynik 0 oznacza całkowity brak bakterii?

W kontekście badania konkretnej próbki oznacza brak wykrycia badanego mikroorganizmu w zastosowanej metodzie i objętości próbki. Nie oznacza natomiast, że w środowisku nie istnieją żadne mikroorganizmy.

Co oznacza „nie wykryto”?

Czy „nie wykryto” oznacza to samo co „0”?

Znaczenie zależy od zastosowanej metody i sposobu raportowania wyników. Warto sprawdzić opis metody oraz informacje zawarte w sprawozdaniu.

Czy wynik można samodzielnie porównać z wymaganiami?

Czy wystarczy spojrzeć, czy liczba jest „mała” albo „duża”?

Nie. Wynik należy porównać z właściwym wymaganiem dla konkretnego rodzaju próbki.

Inne wymagania mogą dotyczyć:

• wody przeznaczonej do spożycia,

• wody z własnego ujęcia,

• ciepłej wody użytkowej,

• żywności,

• produktów mlecznych,

• produktów gotowych do spożycia.

Gdzie znaleźć wartość dopuszczalną?

Czy laboratorium zawsze podaje w sprawozdaniu limit?

Nie zawsze. W wielu przypadkach sprawozdanie zawiera przede wszystkim wynik badania i metodę, natomiast ocenę zgodności wykonuje się na podstawie właściwych przepisów, norm, specyfikacji produktu lub wymagań klienta.

Dlatego warto zapytać laboratorium, jeśli nie wiesz, z czym należy porównać wynik.

Co oznacza „zgodny” albo „niezgodny”?

Czy wynik oznaczony jako „zgodny” oznacza, że próbka jest całkowicie bezpieczna?

Nie należy wyciągać tak szerokiego wniosku. Ocena zgodności odnosi się do określonego parametru, wymagania i zakresu badania.

Przykładowo prawidłowy wynik mikrobiologiczny nie oznacza automatycznie, że wszystkie możliwe parametry fizykochemiczne również spełniają wymagania.

Dlaczego ważna jest metoda badawcza?

Czy laboratorium może dowolnie wybrać metodę?

Metoda ma bardzo duże znaczenie. To ona określa sposób wykonania badania, jego zakres i parametry jakościowe.

W sprawozdaniu warto zwrócić uwagę na oznaczenie normy lub procedury, np. PN-EN ISO.

Co oznacza niepewność pomiaru?

Czy wynik laboratoryjny jest zawsze dokładną wartością?

Nie. Każdy pomiar wiąże się z określoną niepewnością. Informacja o niepewności może mieć szczególne znaczenie wtedy, gdy wynik znajduje się blisko wartości granicznej.

Czy laboratorium może pobrać próbkę?

Czy próbkę wody lub żywności można pobrać samodzielnie?

To zależy od celu badania. W przypadku badań wymagających udokumentowanego poboru próbki, np. na potrzeby określonych procedur urzędowych, odbioru obiektu czy monitoringu, znaczenie ma prawidłowy sposób pobrania i identyfikacja próbki.

Profesjonalny pobór przez przeszkolonego próbkobiorcę ogranicza ryzyko błędów i zanieczyszczenia próbki.

Czy wynik badania można wykorzystać do celów urzędowych?

Czy każde sprawozdanie laboratoryjne będzie honorowane przez Sanepid?

Nie zawsze. W przypadku badań wykonywanych na potrzeby urzędowe należy sprawdzić wymagania dotyczące laboratorium, metody, pobierania próbek i zakresu badań.

Co zrobić, jeśli wynik jest nieprawidłowy?

Czy jeden nieprawidłowy wynik oznacza, że trzeba natychmiast wyrzucić produkt albo zamknąć obiekt?

Nie można tego ocenić bez znajomości rodzaju próbki, parametru, wyniku i obowiązujących wymagań.

W takiej sytuacji warto:

1. sprawdzić, którego parametru dotyczy niezgodność,

2. porównać wynik z właściwym wymaganiem,

3. ustalić możliwą przyczynę,

4. podjąć działania korygujące,

5. w razie potrzeby wykonać ponowne badanie.

Dlaczego warto zapytać laboratorium o wynik?

Czy laboratorium może pomóc w zrozumieniu sprawozdania?

Tak. Jeżeli masz wątpliwości dotyczące oznaczeń, jednostek, metod lub sposobu interpretacji wyniku, warto skonsultować się z laboratorium.

Pamiętaj: wynik laboratoryjny zawsze należy interpretować w kontekście rodzaju próbki, zastosowanej metody i właściwych wymagań.

Potrzebujesz wykonać badanie?

Podlaskie Laboratorium Oceny Mleka Sp. z o.o. wykonuje badania wody i żywności. Możesz zlecić również profesjonalny pobór próbki.

Skontaktuj się z PLOM i sprawdź, jaki zakres badań będzie odpowiedni dla Twojej próbki.